entzun.eus

Musika albisteak
eta agenda astero
zure postontzian!


| Sindikatu - RSS | Testu tamaina AAA

Backstage

bidali zure elkarrizketak Bidali zure elkarrizketak
Gotzon Hermosilla 2011-08-04

Benito Lertxundi Benito Lertxundi

Benito Lertxundi Benito Lertxundi

Klikatu argazkien gainean handiago ikusteko
Orion jaioa, 1942ko urtarrilaren 6an. Bederatzi neba-arreben artean gazteena. 1965ean hasi zen kantatzen, La Voz de Espaak antolatutako lehiaketa batean bigarren geratu zen. Handik gutxira Ez dok hamahiru taldea eratu zuen, beste kantari, poeta eta artista batzuekin batera. 1967tik 1969ra bitartean zazpi single plazaratu zituen, gerora bere lehenengo LP-an bilduko zirenak. Garai hartako zentsura frankistak Bizkaian eta Gipuzkoan aritzea galarazi zion 1969tik 1971era. Baga-biga-higa eta Zazpiribai izeneko ikuskizunetan ere parte hartu zuen. Kantautore gisa eta gitarraren laguntza soilarekin ibiltzetik musikaren beste esparru batzuk jorratzera igaro zen.
1973an Oro lao mee batek... Lizardiren poemetan oinarritutako diskoa kaleratu zuen, eta 1974an ...eta maita herria, khen dezadan plazera, Zuberoako doinuez osatua. Zuberoa Askatasunaren semeei (1977) diskoarekin, euskal musikaren erreferente ukaezin bilakatu zen. Moda guztietatik urrun, bide propioa jorratzen jakin du, beti ere kantagintza tradizionalaren ildotik, eta entzulea hunkitzea izan du helburu nagusi. Horren ondorioz, nortasun handiko uzta oparoa utzi digu: Altabizkar - Itzaltzuko bardoa (1981), Gaueko ele isilen baladak (1985), Mauleko bidean... izatearen mugagabean (1987), Pazko gaierdi ondua (1989) eta abar. 90eko hamarkadan bere ibilbidean egindako lana jaso eta berriztatu zuen Hunkidura kuttunak (1993-94) izeneko bildumarekin. 1994an Paul Winter musikariarekin Zuhaitzak landatzen zituen gizona diskoa kaleratu zuen, eta 1996an Hitaz oroit izeneko lana. 1998an esperientzia berri bati ekin zion: Euskadiko Orkestra Sinfonikoarekin egindako kontzertuak eta Auhen sinfonikoak izeneko diskoa. Argi dago Benito bakarra dagoela munduan, inongo mugimendu edo joeratan klasifikaezina eta, aldi berean, erraz ezagutu daitekeen musika-molde baten jabea.

Ez dok hamahiru taldeko partaide gisa hasi zenuen zure ibilbidea. Behin esan zenuen Baga, biga eta, orokorrean, Ez dok hamahiru taldea fenomeno soziologikoak izan zirela. Uste duzu gaur egungo musikak fenomeno soziologiko bilakatzeko ahalmena galdu duela, gizartean eragiteko gaitasuna galdu duela?

Ez dok hamahiru hutsetik sortu zen fenomeno bat izan zen: ezer ere ez zegoen eta, bat-batean, hutsetik sortu zen. Soziologikoki eraginkorra izan zen euskal gizarteak zituen kezka eta sentimenduak, batzuetan ezkutuan zeudenak, nolabait inarrosten lagundu zuelako. Gauetik goizera talde bat sortu zen, kantari batzuk, olerkari batzuk, elkartuta, asmo kolektibo batzuekin, eta herriak zituen zama horiek bideratzeko moduko talde bat zen. Herriaren sentimendu horiekin berehala bat egin zuen talde bat izan zen, eta kantuen bidez kezka eta arazo horiek agertzen zirenez, oso talde erreferentea izan zen, dudarik gabe. Gainera, askotan esan dut, garai hartan, batez ere kantarien aldetik begiratuta, hutsetik munduan oso hedatuta zegoen korronte batera pasatu ginen, protesta kantuaren korrontera, herri kantuarekin lotuta. Munduan zehar joera batzuk zeuden eta esaterako, garai hartan bazetorren gerora oso mitikoa izango zen kantari bat, Bob Dylan, eta gehiago ere baziren, noski. Bat-batean, hutsetik munduan oso hedatuta zegoen korronte bati lotutako eta oso identifikagarri zen joera bat sortu zen. Horrek guztiak egiten zuen ezinbesteko talde hori eraginkorra eta oso erreferente izatea. Ez dok hamahiru, hainbat arrazoi zirela medio, desagertu zen baina Ez dok hamahiruko batzuk jarraitu genuen. Kolektibo-tasunean sortzen den nolabaiteko eraginkortasun karismatiko hori pixka bat galdu zuen, nork bere bidea egin behar zuelako ezinbestean. Horrela pasatu dira hogeita hamasei urte edo, eta bidean ikusi dugu horren ondorioz Euskal Herrian musikarako joera bat errealitate bilakatu dela. Orduan, bat-bateko agerpen bezala, nik uste dut Ez dok hamahiru errepikaezina dela. Aldiz, ikusten badugu horren ondorioz, hazia bezala hartuta, horrek nola edo hala euskal musika errealitate izatea ahalbidetu duela, euskal musikan egunerokotasun normal batean jardutea errealitate bilakatu dela, esango nuke ondorioa oraindik ere hobea dela sorrera baino.

Zure ibilbidean, eta orokorrean gaur egungo euskal musikaren bilakaeran, badago beti agertzen den arazo bat: sustraiekiko fideltasunarena, purismoa, kanpoko eraginak nora arte onartu behar diren, benetako euskal musika zer den erabakitzeko irizpideak. Kontu hori hainbat polemikaren iturburu ere izan da. Kontu hori gaindituta dagoela uste al duzu?

Ez badago, komeni da gaindituta egotea; bestela, gauzak ulertu ezinik egongo ginateke beti eta hori bai dela txarra, preso harturik egongo ginateke. Purutasuna esaten denean askotan ari gara fotokopiak egiteaz, eta orduan, ez gara mugitzen. Gainera, badago halako ikuspegi bat, bekatu egiten ari ote garen, eta egia esan, sentimendu hori sorkuntzarako oso txarra da. Azken finean, gainera, gaurtik gaur esaten dutenak kantu bat duela bi edo hiru mende egiten zen moduan egitea purua dela, fantasiari irtenbidea ematen ari dira apur bat. Azkenean, orain dela berrehun urte edo hirurehun urte ere kutsatuta zegoen kantu hori, orduan norbaitek asmatu zuen kantu hark ere beste gauza batzuen eragina zeukan. Herri bat inkomunikatuta baldin badago, bonbilla batean sartuta baldin badago, ez dakit zer aterako zaion, baina arnasa hartu behar badu, kanpotik datozkion gauzak jaso beharko ditu beti. Esan nahi dudana da: nola adieraziko luke batek purutasuna XVI. mendean egindako kantu baten aurrean? Nik kantu hori gaur ikasi badut, hori baino gauza mestizatuagorik eta kutsatuagorik ez duzu ezer aurkituko, zeren lau edo bost mende ezin baitu iraun mugitu gabe, eta hori ederki erakusten dute Azkuek eta aita Donostiak, kantak biltzen aritu zirenean, kanta baten lau, bost, sei, zortzi bertsio diferenteak oso kilometro gutxitan jasotzen zituztela, bakoitzak bere jitea ematen diolako. Hori kutsatuta dago, baina hori da hain zuzen herri kantaren aberastasuna eta indarra, horrek ematen dio iraunkortasuna: jende askoren ahotatik pasatzen da eta hori aberasten joaten da, aldatua izateko irekia da. Hori da, azken finean, kantu zahar batekin fidela izatea, nork bere ekarpena ematea, eta ez entzun dugun bezala kantatzen saiatzea; horretarako lehenengo modeloarekin geratu ahal ginen, zertarako egin behar duzu bigarren modelo bat berdin-berdina? Horregatik diot, polemika hori amaituta ez badago, komeniko litzateke amaitzea inteligentziaren eta ongi ulertzearen izenean.

Ba al dago euskal musika zer den definitzen duen ezaugarririk?

Musika amerikarra, britainiarra edo irlandarra aipatzen ditugunean, urte askotako joerak aipatzen ari gara, eta urte askotako joerak daudenean, azkenean, denboraren poderioz, eskolak sortzen dira. Egia da euskal musikak ez duela oraindik eskola bat finkatzeko denborarik izan. 36 urte ez da ezer, oinez ibiltzen ikasten egoteko denboratxoa besterik ez da. Adibidez: demagun amerikar musikariek Dylanen inguruko antologia bat egin behar dutela. 30 kantari bilduko balira Dylanen kantuekin antologia bat egiteko, seguruenik 30 kantari horiek eroso sentituko lirateke, nahiz eta ezberdinak izan, Dylanen kantuak kantatzen, bere egunerokotasun horretan eskola finkatu bat dagoelako, azentu batzuk, denek erabiltzen dituzten klabe eta erregistro batzuk badirelako, ibilbidea luzea delako. Aldiz, euskal kantari baten antologia bat egin beharko balitz 30 kantarirekin, kantari ba-tzuk, dezente iruditzen zait, ez lirateke eroso sentituko, nahiko behartuta ibiliko lirateke, oraindik ez dagoelako kultura hedatu bat, eskola hedatu bat estilo horiek errazki, eroso egiteko. Guk ez dugu oraindik tradiziorik, ez dugu oraindik eskola finkaturik. Orduan, ba al dago euskal musikarik? Bai, badago musika tradizional bat, eta musika garaikide bat ibil-tzen hasi dena; martxan jarri zen eta gaur egun errealitate bat da, eta geroztik, hemendik ehun edo berrehun urtera, oinarriak egongo dira eskola finkatu bat izateko.

Zer iritzi duzu azken bolada honetan hain indartsu dagoen mestizajearen inguruan?

Mestizajea berez etortzen da, ez dago probokatu beharrik. Normalean, konturatu gabe egiten dugu mestizajea, gauza guztiekin, janzkeretan, bizitzeko moduetan, musikan, idaztean, beti egiten dugu. Informazio handiagoa daukazunean, ezinbestean baduzu eraginik handik eta hemendik, eta ez zara iturri horiek ixten saiatuko, baina horrek ez du esan nahi iturri horiek ireki behar dituzunik hori ona dela esaten dutelako. Nire ustez, mestizajea ona dela esatea infantilismo bat da. Ona da? Bai, ona da sortzen baldin bada. Ez da ona edo txarra; sortzen baldin bada, sortzen da, naturaltasunez sortzen denean hala da ezinbestean, eta sortzen ez bada, ez da sortzen eta ez da deus pasatzen.

Aspaldion indarrean dagoen munduko musiken edo musika etnikoen modak lagundu al dezake euskal musika kanporatzeko?

Gertatzen dena da munduaren funtzionamenduak ondorio batzuk dakartzala, errealitate batzuk lagatzen ditu ezinbestean. Esaterako, ez dugu ahaztu behar, eta hotz-hotzean esanda, analisi baten moduan, Euskal Herria herri menperatua dela, eta Euskal Herriaren nolabaiteko ezaugarriak diren kultura, hizkuntza eta horren inguruan sortzen diren gauza guztiak, kantagintza edo musika, herri menperatu batenak direla. Euskal musika menperatua da, euskara bera menperatua den bezala. Hemen, Euskal Herrian elebitasuna aipatzen denean, garbi ikusten da beti bi hizkuntzen artean zein den garaile eta zein den menperatua. Elebitasunean ezinezkoa gertatzen da biak parean egotea, batek bestea gainditu egiten du beti. Hizkuntzarekin gertatzen den bezala, musikarekin berdin pasa-tzen da. Euskal deitura eta gogoa daukaten gauza guztiak menperatuta daude munduan, horrela delako, ez guk nahi dugulako. Orduan, munduan industriak sortutako joera batzuk daude, eta horren helburua dirua da: egarri mota bat sortu behar dute, egarri horrentzako edari egokia saldu ahal izateko, eta badakite ondorioa irabazia dela. Munduan joera hori dago, eta joera horretatik oso kanpoan gaude euskaldunok. Gero, herri musikak hedatuta daude, baina desberdina da herri musika Hungaria edo Errumaniatik kanporatzen denean, hau da, estatu normal eta errekonozitutako batetik irteten denean. Gu ez gara deus munduan: ez gara estatu bat, herri menperatu eta zatikatu bat gara, alde batekoak frantsesak direla esatera behartuak, besteok espainolak garela esatera behartuak, eta horren guztiaren barruan gogo bat, bizi nahi bat dago, eta kantuak eta musika egiten ari gara baina finlandiar musika errazago aterako da euskal musika baino, nahiz eta guk ahalegin asko egin hori bestela izan dadin. Nik uste dut azkenean munduak ezagutu behar gaituela euskaldun bezala, herri normalizatu eta onartu bat bezala, eta gero, horren ondare guztia naturaltasunez kanporatzen da.

Adibidez, Kepa Junkeraren formula (Espainiako merkatuan bete-betean eta konplexu barik sartzea, erritmoak eta joerak nahastea, gonbidatu ezagunak ekartzea), azken bolada honetan hain arrakastatsua suertatzen ari dena, baliagarria izan daiteke gure musika esportatzeko?

Berehalako arrakasta horiek populistak izaten dira beti, baina zaude ziur: segidan kolpeko arrakasta bat izaten ez baduzu baina serio ari baldin bazara, gerora hatz handiagoa utziko du serioak, populistak eta oportunistak baino. Joera horiek, alor guztietan, efektistak izaten dira momentuan, baina ondarea ez dute ematen, ez dute hatzik uzten, ez dute gizartearen barru-barruko mami hori ukitzen lortzen. Momentuko efektua, momentuko arrakasta, su artifizialen distira lortzen dute, baina jarrera serioak, bokazioko gauzak, ibilbide luzeko gauzak, nahiz eta epe laburrean ez duen ematen ezer pasatzen ari denik, horiek sortzen dute benetako ondarea, gero historian geratuko dena eta benetan eraginkorra izango dena.

Garai batean oso kritiko agertzen zinen rockarekiko: Hemen ematen den rockarenganako tendentzia azken finean hutsune ideologiko, politiko eta artistikoa duk. Euskal Herriaren frustrazioaren biziotxo hori betetzen ez dituk ari. Gaur egungo zure ikuspegia berdina da?

Hori izan daiteke nire garai bateko bekatuetako bat, ez nuelako aintzakotzat hartu, baina beharbada neurri handi batean nire pertzepzioa egokia zen. Formula batzuk eskaini dizkigute beti, alde batzuetatik eta besteetatik, besteak nolabait konkistatzeko edo besteekin homologatzeko, eta askotan modak jarri dizkigute gure aurrean, hau edo bestea lortzeko modu bakarra hori zela demostratzeko. Nik baieztapen hori egin nuen garaian iruditzen zitzaidan rocka ere pixka bat moda kontua ote zen. Gero konturatu nintzen bazeudela beste osagarri batzuk, eta baita ere rocka, genero bezala, azken finean genero klasikoa dela, ez dela, alegia, oraintxe metizajearekin egin nahi den bezalako korronte bat: hau da boladan dagoena, hau da moda, beraz, hau egingo dugu eta mundu guztian salduko dugu. Ez, moda bat baino gehiago, euskal kulturari gehitzen zaion beste genero bat da rocka, nire generoa bezalakoa, euskal pentsaeratik, euskal izate nahi horretatik egindakoa, eta gainera genero klasiko bat da. Hori erantsiko nioke orduan esandakoari.

Zure ibilbide luzeak ematen dizun ikuspegitik, zelan ikusten duzu gaur egungo euskal musikaren panorama? Eta geroa? Zeintzuk dira euskal musikaren etorkizuna baldintza dezaketen arriskuak edo flakeziak?

Herri txiki bat gara, eta gainera, seguru asko, euskal izate hori garatu eta jorratu nahi dugunak herri txiki horren zati bat gara. Orduan, jakina, herri txiki bat oraindik gehiago txiki-tzen baduzu, horrek beti izango du beste edozeinek baino zailtasun gehiago, lehen aipatu ditugun arrazoiengatik. Gure herri txiki honetan, eman dezagun talentu bat sortzen dela, musikarako gaitasun handia duena eta emaitza onak lor ditzakeena. Euskaldun peto-petoa ez bada, hots, euskal izate hori bultzatu nahi duena eta bere burua euskal sen horretan kokatzea satisfaziotzat jotzen duena, erdarara joko du ezinbestean, eta musikari espainola izango da, edo frantsesa, edo nahi duzuna. Euskal musikaren esparrua oso mugatua dago, eta baldintza nahiko zailagotan dago beti. Ni ez nago ados militantziarekin, baina egoerak behartzen zaitu nolabait zure jarreran militantzia zipriztin batzuk eranstera: hau egin nahi duzu, eta beste era batera eginez gero agian eskaintza hobeak izango zenituzke, baina ez zinateke eroso sentituko eta, orduan, zauden tokian geratzen zara.

Zein da Euskal Herriko musikarien batez besteko maila?

Gero eta errazagoa da kalitate handiko musikariak topatzea. Nik, adibidez, ia beti betiko musikariekin ibiltzeko joera dudan arren, Euskal Herriko produkzioetan, musikari edo interpretatzaile gero eta hobeak daudela nabaritzen dut, gitarra-jole askoz hobeak, oso soinu politekin. Musikaren interpretazioari dagokionez, oso maila oneko musikariak ikusten ditut, eta gero eta hobeak. Ahulezia beste nonbait ikusten dut: adibidez, askotan pasa-tzen zait zerbait jarri duzula edo zerbait en-tzun duzula irratian eta hasieran gitarra polit bat entzuten duzu, eta zure golkorako esaten duzu: ze gitarra polita!. Eta irlandar bat espero duzu eta ez, musikaria euskalduna da, baina kantatzen hasten denean kantaren kalitatea jaitsi egiten da. Kanta arropatzen zegoen giro guztia oso ona zen, baina gero, sorkun-tzan, oraindik maila igo behar da. Nortasun gehiagorekin, berezitasun gehiagorekin, heldutasun gehiagorekin egindako kantu gehiago entzun nahi nituzke nik; baina hor dauden gitarrak, baxuak eta abar, ez dago konparatzerik duela hogei urte zegoenarekin.

Zelan ikusten duzu komunikabideen papera euskal musika sustatzeko orduan? Zehazki, euskal hedabide publikoek dagokien papera jokatzen dute?

Musika, adibidez, ezin da bizi etxe batean sartuta. Musika, azken finean, besteekin komunikatzeko tresna da, eta besteekin komunika-tzekoa denez, beti komunikabideek produktu hori komunikatzen laguntze badute, azkenean bat egiten dute produktu horrekin. Produktuaren osagarria da, lan bateratua dago hor. Hori beti aberasgarria da, gizartearengana ailegatzeko bidea errazten duen neurrian osagarri interesante bat izango da beti. Baina nik ez diet komunikabideei behin ere esaten zer egin beharko luketen nire produktuarekin; hori norberari atera behar zaio. Azkenean, nik gauza bat egiten dut, eta produktu horrekin batera nire egitekoa, nire konpromisoa eta nolabaiteko erantzukizuna hor doaz; horren ondorioak deskubritzea besteei tokatzen zaie, eta besteak aipatzen ditudanean entzuleriaz eta komunikabideez eta kanpora doan produktu horrekin identifikatuta sentitzen diren guztiez ari naiz. Komunikabide publikoak aipatu dituzu. Azkenean, nik interesa dut egiten dudan kantu mota egiteko, eta entitate publikoak, baldin eta sentimenduz nik egiten dudanarekin bat eta kide bezala kontsideratzen badira, euren erantzukizuna da hori bultzatzea. Nik ez diet ezer eskatuko, ez naiz horretara ailegatzen, nik ez dut esaten zein zor daukaten nirekin. Nirekin ez du zorrik inork: hori berak ikusi behar du. Hori bultzatu nahi badu, horren bidez eta beste gauza askoren bidez herri batek ondare hori edukitzea interesantea dela pentsatzen badu, berak hartaratuko du bere burua.

2001, ABENDUA
bidali zure elkarrizketak Bidali zure elkarrizketak
Bidali zure iruzkina


kaptxa

bai, ezagutzen dut datuen erabilpen politika eta onartu.

bai, entzunen buletina astero jaso nahi dut.